Poëzie lezen met broeder Frans

 

Gedichten vragen om aandacht

Broeder Frans is een benedictijner monnik die in de abdij van Egmond woont. Hij heeft veel contact gehad met de dichteres Ida Gerhardt en kent haar gedichten door en door. Jaren geleden heb ik een aantal cursussen bij hem gevolgd over Ida Gerhardt en haar werk en daar heb ik intens van genoten. Door zijn beschouwende kijk, rijke kennis en gevoel voor taal, gingen de gedichten van Ida alsmaar verder open.

Ik denk echt dat het zo werkt: gedichten zijn als een onbekend landschap, waar we pas echt van kunnen genieten en ons door laten raken, wanneer we er met een gids doorheen kunnen reizen. Woord voor woord, klank na klank ontvouwt het pad zich en treden we binnen in de wereld van de dichter.

Hier vind je een prachtig gedicht van Ida in een hele bijzondere dichtvorm, een huitain: acht regels van elk acht lettergrepen, met een strak rijmschema.

 

ΙΧΘΥΣ / Ichthys

De vis getrokken door mijn hand

en even vrij nog van de golven,

zal straks gewist zijn van het strand

en door de grote vloed bedolven.

Maar in het water dat hem nam

zwemt levende het monogram.

Geheime trek van tij en maan:

Hij zal op alle kusten staan.

– Ida Gerhardt

‘De Vis die Christus is ‘ door broeder Frans

Een klein paasgedichtje. Klein van omvang, maar groots en wereldwijd in zijn culturele en religieuze reikwijdte. Letterlijk klein van omvang: acht korte regels, in een klassieke vorm. Voor poëtische techneuten: een huitain, naar het Franse telwoord huit = acht. Een klassieke vorm, al door de Franse middeleeuwer Franҫois Villon gebruikt: acht regels van elk acht lettergrepen, met een strak rijmschema (hier ababccdd, met overwegende a-klank). Een technisch hoogstandje.

Het gedicht gaat over een vis. Dat woord ‘vis’ vormt ook de titel. In het Grieks, het gedicht is in veel opzichten klassiek te noemen. De titel Ichthys is hier een acroniem, een letterwoord: elke letter staat voor een woord: Ièsous Christos Theou Yìos Sootèr oftewel Jezus Christus Gods Zoon Verlosser. Een codewoord (Gerhardt noemt het een monogram) met als inhoud een uiterst beknopte geloofsbelijdenis, die tijdens de romeinse vervolging door christenen wel als geheim wachtwoord werd gebruikt.

Het gaat dus over een vis. De dichter zegt: ik heb hem eigenhandig getrokken op het strand. Getrokken uit het water, mag je denken. Maar vooral: getrokken met een tekenende hand in het drooggevallen zand. Een tekening dus, een simpele voorstelling die het niet lang zal houden (zegt regel 2): bij opkomend tij wordt hij weggespoeld. Dit gebeuren formuleert regel 5. Het beestje ‘zwemt weg’ of: wordt weggenomen. Dat gebeurde door toedoen ‘van tij en maan’, door de maan bepaalde hartslag van het zeewater.

De dichter spreekt over de dirigerende kracht in de natuur als ‘geheime trek van tij en maan’. Het proces ontsnapt grotendeels aan onze waarneming en valt niet helemaal te beredeneren. Deze bewoording ondersteunt daardoor de metafoor voor sterven. Sterven is een mysterieus gebeuren, leven zelf gaat onze ratio al te boven. Waar is de levende naartoe? Deze van het strand verdwenen Vis doet onontkoombaar aan Christus denken. De lezer blijft met zijn eigen verbeelding achter. ‘Hij zal op alle kusten staan’, zegt hij mediterend. Wie is die ‘Hij’? Grammaticaal verwijst dit voornaamwoord naar het met de hand getrokken vis-teken. Maar de lezer zal onvermijdelijk (ook) denken aan de Persoon die met dit teken wordt aangeduid. De gestalte van de Verrezene verscheen blijkens het paasverhaal in het Johannes-evangelie immers onverwachts aan het strand! Zo zal Hij blijven verschijnen aan ieder die Hem weet te herkennen.

Dat met het lezen van dit simpele gedicht (8 x 8 lettergrepen) een heel religieus levensavontuur getypeerd wordt, zal degenen die Gerhardts hele bundel Het levend monogram in hun achterhoofd hebben, niet ontgaan. Die bundel brengt namelijk een stuk verwerking van Gerhardts levenstrauma poëtisch in beeld. Confrontatie met Christus betekende voor haar de ervaring dat haar lot niet samenvalt met haar leven. Het hielp haar om haar lot te overstijgen. Christus werd haar Verlosser.

Frans Berkelmans osb

Bron: Nieuwsbrief van de abdij van Egmond

 

Beluister hier een prachtig interview met broeder Frans over Ida Gerhardt

 

Durf jij het aan?

Ik heb me nooit aan de dichtvorm van huitain gewaagd. Vooral de combinatie van strakke omvang plús het rijmschema zit mij in de weg 😉

Maar misschien kan er een ‘vereenvoudigde’ vorm van worden gemaakt, door alleen de regels en lettergrepen te tellen: acht regels van elk acht lettergrepen. Dat is voor mij al een enorme uitdaging!

Doe je mee?

Laten we het samen eens proberen om een gedicht schrijven over een nieuw begin, het nieuwe leven. Dit kan je persoonlijk als Paasgedicht beschouwen, maar dat hoeft helemaal niet. Het nieuwe leven in het voorjaar is een prachtig thema om over te dichten in acht regels van elk acht lettergrepen. Heeft jouw gedicht ook een titel?

Je kunt jouw gedicht hieronder met ons delen!

En afgezien van jouw eindresultaat, ben ik ook heel benieuwd hoe je deze dichtvorm hebt ervaren. Laat je het ons weten?

14 reacties op “Poëzie lezen met broeder Frans

  1. Lidi

    n.a.v. een afbeelding met gekleurde harten aan de waslijn ontstond dit huitain:

    Ik hang de lente aan de lijn
    kleurige harten te samen
    zij vormen een vrolijk geheel
    zo dansend in een zachte wind
    lichtheid maakt zich van mij meester
    ik voel me vrij en vreugdevol
    hoe simpel kan het leven zijn
    met wat speelsheid aan den draad.

  2. Corrie Groenendaal

    Appelboom

    De tuinman snoeit de appelboom
    en ik raap de takken bijeen
    Binnen neergezet wachten we
    Schemering blauwt, het vuur laait op
    Nacht verdrijft de dag, wij slapen
    Opgestaan, de knoppen bol wit
    Tijd doet haar werk en ik neem waar
    Het is ontvouwd door groen omhuld

  3. Ine Bles

    Lente,
    Met lente laat je zwaarte los
    Adem vrij, voel je herboren!
    Vlij je neer op het zachte mos!
    Laat je nu door niemand storen.
    Adem diep in, die zachte lucht
    En adem uit, met diepe zucht.
    Loslaten, opnieuw beginnen
    Dan komt lente bij je binnen!

  4. Annette

    Bevrijding

    Oud familiegeheim zag ‘t licht.
    Dit blootleggen geeft nieuw leven.
    Nu oude windsels afleggen.
    Niet ongewild drager zijn.
    Als een trekvogel op zoek.
    Luchtigheid, zachtheid, compassie.
    Kom, verdere heling, liefde.
    Licht van Pasen blijf(t) verschijnen.

    Dank Christine. Deze schrijfvorm hielp mij om aan iets groots een paar woorden te kunnen wijden.

  5. Natascha Bruti

    Oh dit kwam op een heerlijk moment. De vorm hielp me. Zoals een haiku mij ook kan helpen.

    slepende tred richting einde
    verende stap naar het begin
    zo doe ik dat als mens zijnde
    eenmaal daar weer de pest erin
    vaak bedenk ik nieuwe dingen
    waar mijn hart zacht van gaat zingen
    het begin is heerlijk en mals
    doorgaand breek ik mij vaak de hals

    1. Jacqueline Oomen

      Natascha, geweldig en geweldig grappig ook. Met rijmschema !! Je Huitain brengt een brede lach op mijn gezicht . Dank Dank
      Jacqueline

  6. Marialenn Langendoen

    Dankbaarheid

    ochtend, diep stroomt het licht binnen
    een flinke straal eerst rood omfloerst
    langzaam vervagend in roze
    raakt het mijn hart, op juist die plek
    die wachtte op een aanraking
    ik bad, ik wachtte, bad opnieuw
    geduld zo beproefd beantwoord
    en ik ontvang, ontroerd, dankbaar

  7. Nelie Tjallingii

    Het wonder
    Het wonder zo teer vol leven
    verwachtingsvol groeit zij in jou
    In de ruimte die ze heeft daar
    verkregen nestelt zij en komt
    zij tot bloei in bloesems die jou
    groeten in het licht van de zon .
    Ademend vol van leven schenkt
    zij ons liefdeskracht uit haar bron.

    Dank Christine voor het mooie gedicht van Ida Gerhardt en het interview met broeder Frans.

  8. Mirjam Kühn

    Ik hoor mijn innerlijke stem
    Zij verlangt ruimte en vrij spel
    Zij wil rennen in de duinen,
    stampen en springen in een plas
    Kleurend, tekenend ontdekken
    wie zij toch is daar binnenin
    Dan ineens als in een spiegel
    ontdekt zij zich in al wat is

  9. Annemieke de Wilde

    Lente

    voorjaar nieuw leven ontpopt zich,
    de natuur ontwaakt in pril licht
    voornemens ontpoppen, dienen
    zich aan elke dag opnieuw en
    oordeel over slagen mogen
    opgeschort, leven in het nu
    vertrouwen, de mogelijkheid
    van liefde en zachtheid steeds weer

  10. Letty

    Geprobeerd met 8 regels van 8 lettergrepen ion rim van ababccdd
    Maar wel eenvoudig hoor en niet met a

    Gele kuikentjes uit een ei
    Onschuldig, vol verwondering
    Lammetjes lief in de wei
    Vogeltjes druk, bewondering
    Het ontroert me en maakt me blij
    De lente blijft echt mooi voor mij
    Boom en bloemknoppen gaan open
    We gaan weer paaseitjes kopen.

  11. Christelle

    Kortste weg naar het hart

    Le huitième jour, de achtste dag
    huitain is niet hautain: opzij
    hoog of laag, de dag van vandaag
    zielen, elkaars gelijken zijn
    spiegel-methode op gedist
    authentiek: Verschillen maakt bang
    een verfrissende zeldzaamheid
    gouden ei voor verandering

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *